Chips

Onze trouwe viervoeter maakt zich er niet druk om, maar wordt er over het algemeen ook niet mee lastig gevallen. Gechipt en wel blijft hij gewoon kwispelen en rent hij achter een stok aan. Dat is een belangrijke overeenkomst met zijn baasje, dat zonder dat hij het beseft, voorbestemd is om hetzelfde te overkomen. De meesten van ons gaan al permanent door het leven met een AH-bonuskaart, een OV-chipkaart en een identiteitsbewijs – zonder dat laatste bent u immers strafbaar en de rest is onmisbaar. Op het web zijn sinds enige tijd berichten te vinden over de betekenis van de opslag van lichaamskenmerken (lokaal in uw paspoort en centraal in een database) waarbij vooral de onderhuidse chip zorgen baart. Zo ver is het nog niet en dat is ook nog niet nodig: koppel de vingerafdrukkendatabase aan de gegevens van mobiele telefoons en de overheid weet permanent wie op welke plaats verblijft.

Het biometrisch paspoort is in ieder geval een feit. De verplichting van het permanent dragen van een ID-bewijs betekent dat er een permanente koppeling is tussen lichaamskenmerken en identiteit. Daarmee is de onaantastbaarheid van het lichaam (een artikel uit de Europese grondwet) in feite al afgeschaft. Om die koppeling tussen lichaamskenmerken en identiteit te verankeren ligt het in de lijn der verwachting dat mensen op termijn, net als hun trouwe viervoeter, gechipt moeten worden. De early adopters hebben zich jaren geleden al gemeld: discogangers die met behulp van een onderhuidse RFID-chip hun consumpties kunnen afrekenen. Hier is vrijwilligheid nog aan de orde. Op het moment dat chippen verplicht is (ik schat in over een jaar of tien) wordt het verwijderen van de onderhuidse chip ongetwijfeld strafbaar.

Vadertje Staat weet straks precies waar en wanneer wat koopt (alles is straks voorzien van RFID-chips of nanotechnologie). Dus is ook bekend welk boek u leest. Met de onderlinge afstand tussen twee gechipte lichamen weet de overheid dan zelfs dat u vreemd gaat. Ik zou het er nog maar even van nemen, zo lang het nog kan. Snel naar de boekhandel dus.

Vooruitzien

Het ministerie van Binnenlandse Zaken liet deze week een waarschuwing uitgaan richting burgers in een aantal steden, die een huis-aan-huis folder ontvingen uit naam van ‘Het Nieuwe Rijk’. Advies in de folder: laat uw burgerservicenummer (BSN) op de linkerarm tatoeëren. De lezer werd in de folder doorverwezen naar de gemeente voor meer informatie. Een woordvoerster van het ministerie gaf te kennen dat de brochure associaties met de Holocaust oproept – maar of dat een kabinetsstandpunt is, is niet duidelijk. Het was overigens niet de Holocaust die de aanzet gaf tot registratiedrang, maar ons bevolkingsregister dat een bijdrage leverde aan de Holocaust.

De folder kan bedoeld zijn als grap of als wake-up call. In dat laatste geval is de timing perfect.
Staatssecretaris Ank Bijleveld (BZK) gaf deze week de aftrap voor de registratie van vingerafdrukken in het paspoort. Die vingerafdrukken worden ook opgeslagen in een centrale databank, een actie waarmee Nederland (weer) verder gaat dan de in Europa gemaakte afspraken over het opnemen van de vingerafdruk in het paspoort. Het ministerie geeft aan dat er regels komen voor wanneer er geput mag worden uit de database. Maar dat is ‘nu’; die regels kunnen op een later moment worden aangepast wanneer politieke krachten daar het belang van inzien. Het zijn dus niet de regels die bescherming zouden moeten bieden, maar het bestaan van de database zelf die bescherming van privacy onder ernstige druk zet.

Het registreren van voornamen en achternamen in lijsten is ooit begonnen om vat te krijgen op het volk: nakomelingen, huwlijken, bezittingen, crimineel gedrag, ziekten: zaken die van belang zijn voor het ‘gezond’ functioneren van het Koninkrijk. Die lijsten zijn in de loop der jaren steeds langer geworden en voor steeds meer doeleinden ingezet. Inmiddels zijn we aangeland bij het verzamelen van grote hoeveelheden digitale gegevens, het koppelen van bestanden, het verrijken van data en het inzetten van gecombineerde informatie voor handhaving van regels. Het effect van deze ontwikkeling is dat we niet meer wakker liggen van het feit dat iedere veertienjarige die zich niet kan legitimeren strafbaar is. Met de database vol vingerafdrukken voegt het kabinet opnieuw een onderdeel toe aan een twijfelachtig instrumentarium en daarbij is er geen weg terug. Regeren is vooruitzien, maar helaas reikt de toekomstvisie van dit kabinet als het gaat om privacy niet verder dan de eigen regeerperiode.

Content is key

Op 11 november vond het eerste IK Kennisdebat plaats. Omgeven door historie: in de serre van Hotel De Wereld, grenzend aan de Grote Capitulatiezaal, waar de aanzet werd gegeven door de Canadese generaal Charles Foulkes om samen met de Duitse opperbevelhebber Johannes Blaskowitz en het bijzijn van Prins Bernhard de uitwerking van de capitulatie van de Duitse troepen in Nederland te bespreken. Blaskowitz vroeg 24 uur bedenktijd, in De Wereld werd dus niet echt gecapituleerd.
Bovenstaande feiten (?) komen van Wikipedia, de bekende maar niet altijd even betrouwbare kennisbron waarmee veel middelbare scholieren hun werkstukken bijeen knippen en plakken. Het internet als nadrukkelijk aanwezige informatiebron was ook een van de onderwerpen van het IK kennisdebat, dat overigens live te volgen was als webcast (zie www.ikmagazine.nl).

Tijdens het debat werd gediscussieerd over de (toekomstige) rol van de krant en de druk op dat medium om nieuwe business modellen te vinden. Het is een lastig onderwerp, waarover vooral met een zekere paniek wordt gesproken. Dat is niet onlogisch, het zijn vooral de webkrachten die content (waarvan de productie geld kost) als gratis beschouwen en er dus mee van door gaan – inclusief nieuw uitgevonden business modellen waardoor voor traditionele gedrukte media de ruimte op het speelveld steeds kleiner lijkt te worden. Snel nieuws, aldus Dagblad van het Noorden-hoofdredacteur Pieter Sijpersma, is niet langer het primaire werkgebied van de dagbladpers. Het internet biedt alle snelheid om de waan van de dag te verslaan; de gedrukte pers moet vooral duiden, de diepte ingaan en verklaren wat er zoal op het internet aan nieuws te vinden is. Het is de vraag of voor dat soort zaken een markt blijft bestaan, omdat de doorsnee nieuwsconsument zich tevreden stelt met het snelle en korte nieuws. Niet voor niets heeft Rupert Murdoch de invoering van betaalde toegang tot zijn nieuwssites uitgesteld. En Clay Shirky stelt het in een reactie op Journalism Online (een nieuw platform voor betaalde journalistieke producties) als volgt: “People will pay for content if it is necessary, irreplaceable, and unshareable”. Alles wat niet aan die eisen voldoet, zal zowel klanten verliezen als het voordeel van betaalde toegang. Hij noemt daarbij de Financial Times, The Economist en Wall Street Journal als geslaagde voorbeelden.

Daarmee wordt duidelijk, dat de waarde van media niet ligt in het brengen van nieuws, maar in het leveren van unieke, waardevolle content. Content is key – ook het uitgangspunt van IK.

Three strikes

Kees Spaan, voorzitter van het NUV, sprak tijdens de opening van een nieuw knipseldienstpand in Almere afgelopen week zijn zorgen uit over de ontwikkelingen rondom het Auteursrecht: “Het gaat veel te gemakkelijk met de verwerping van het auteursrecht. Er is electoraal op dit moment al helemaal weinig mee te verdienen.” Dat alle electoraalgerelateerde energie momenteel uitgaat naar zaken als DSB en AOW is begrijpelijk. Toch is het lovenswaardig dat Spaan blijft hameren op het vasthouden aan een vorm van auteursrecht. Daarmee houdt hij de discussie levend en vestigt hij de aandacht op het gegeven dat er alleen maar over nieuwe business modellen kan worden gepraat als de makers van creatief materiaal zich op wettelijke basis ergens op kunnen beroepen. Het verschaft hen een onderhandelingspositie, die nodig is bij het gesprek over nieuwe business modellen. Het gaat de voorstanders van de free flow of information toch ook om ‘new business’?
Een eindje verderop, in Frankrijk, is een aangepaste versie van de nieuwe anti-piraterijwet aangenomen. De zogenaamde three strikes wet stond in een eerdere versie ter discussie omdat personen die zonder toestemming films of muziek downloaden, na drie flinke overtredingen een jaar lang van het internet afgesloten kunnen worden zonder tussenkomst van de rechter. In de aangepaste wet is nu opgenomen dat juridisch getoetst moet worden of er inderdaad een afsluiting mag plaatsvinden. De Fransen gaan een nieuw orgaan instellen dat ISP’s voorziet van gegevens van overtreders. Ondanks deze verbetering blijft deze wet een nachtmerrie voor de voorstanders van free flow of information. Als je steelt, raak je je recht op internet kwijt – en dat wereldwijde web is zo langzamerhand een universeel grondrecht in plaats van gewoon een infrastructuur die geld kost en waar geld mee wordt verdiend.
Verderop dit jaar wordt in Europees verband verder gepraat over vergelijkbare downloadwetgeving. De entertainmentindustrie  kent vermoedelijk de grootste financiële belangen en een krachtige lobby. Als het gaat om het recht op bescherming, de basis voor een goede onderhandelingspositie over nieuwe business modellen, moeten de gedrukte media strijden tegen de free flow of information aanhangers en concurreren met brood en spelen. Een ware uitdaging.

Business modellen

De Belgische hoogleraar en econoom Leo Van Hove (VU Brussel) onderzocht de online business modellen van 87 kranten in 9 Europese landen. Wat hij heeft gedaan komt neer op digitaal veldonderzoek: bezoek de websites van kranten. Hij deed dit in 2006, 2008 en nu dus opnieuw. De conclusie van Van Hove: het model van gratis content en betaalde advertenties wordt meer en meer verlaten. Content komt achter een login, advertenties blijven. Daarmee proberen kranten te putten uit twee gecombineerde geldbronnen en volgens Van Hove is dat bijzonder lastig. Zijn verklaring? Nieuws zal altijd gratis blijven. Lezers zijn naar zijn idee niet bereid te betalen voor nieuws.
Dat statement stuit wat mij betreft op bezwaren. Nieuws is nooit gratis geweest en zal ook nooit gratis worden. Op welke manier dan ook: er wordt voor betaald. Door adverteerders, sponsoren of lezers. Lezers zijn bovendien best bereid om voor nieuws te betalen. De daartoe bereidwillige groep wordt wellicht steeds kleiner en daarmee ook de markt voor dagbladen, maar dat is wat anders.
Toch denkt Van Hove dat kranten de grootste overlevingskans hebben als ze kiezen voor een gezamenlijk betaalplatform voor online content. Het is dus niet zo zeer de krant die niet weet wat zij wil. Het zijn de criticasters van de klassieke dagbladmakers die last hebben van de businessmodellen-spagaat. De krant heeft vooral wat tijd nodig en is verder gebaat bij hoogleraren die het onderscheid duidelijk kunnen maken tussen ‘gratis nieuws’ en ‘de waarde van informatie’.

Web 2.0: serious business

Het is een drukte van belang in de web 2.0-economie. Facebook maakt winst, LinkedIn opent een kantoor in Nederland en ook al staat het voortbestaan van Skype onder druk, we kunnen straks gewoon online blijven bellen met Jajah. Jajah is een bedrijf uit de VS dat zich richt op het aanbieden van online communicatiediensten tussen verschillende soorten apparaten. Jajah maakt het mogelijk om telefoongesprekken te voeren via Twitter; vooralsnog alleen in de vorm van een pilot.
Veel meer dan ‘jaja’ zeggen is er overigens niet bij als je belt via Twitter: de gesprekken hebben een maximale duur van twee minuten. Het cynisme dat in de naam van Jajah schuilt, proef ik ook in de toepassing zelf. Het is inmiddels naïef om te denken dat mobiele telefoons bedoeld zijn om mee te bellen via het mobiele netwerk. Het gaat om dataverkeer en alles is tegenwoordig in nullen en enen te transporteren. Zodra je met je multimediatool-in-zakformaat online bent, kan je nu dus ook via de omweg bellen die Twitter heet. Jaja, dat zal voorlopig wel weer gratis zijn en dat scheelt in het verbruik van je belbundel. Die twee minuten-beperking? Geen bezwaar, maar juist een unique selling point. Voeg je schoonmoeder toe als follower op Twitter en web 2.0 heeft er weer een slimme toepassing bij.

Dat Twitter meer dan sexy is, blijkt uit het bericht uit Automatisering Gids dat een groep investeerders bereid is 100 miljoen dollar in Twitter te steken. Volgens het clubje (dat zelf ook wel intensief zal Twitteren) is de waarde van Twitter opgelopen tot 1 miljard dollar. Het is de vraag wat er met het aantal gebruikers gebeurt als de commercie volledig grip krijgt op het platform en er voor het voortbrengen van vrijblijvende geluiden betaald moet worden.

Vermoedelijk komt het niet zo ver. Volgens het model van Chris ‘Wired’ Anderson is ‘Free’ het model van de toekomst en kan er geld worden verdiend met aangrenzende activiteiten. Dat betekent vermoedelijk nog meer dataverkeer.

Er wordt door de mogelijke investeerders vooral nagedacht (gedroomd) over potentieel, want Twitter heeft nog geen cent winst gemaakt, ook al zijn er wereldwijd meer dan 54 miljoen gebruikers. Wat de groei van Twitter oplevert aan extra CO2-uitstoot zou ik niet weten, maar als het volume blijft stijgen vormt Twitter de aanleiding bij uitstek om een tax in het leven te roepen voor getsjilp. Dierendag is wellicht een goed moment.

Einde van het spandoek

Eerst dacht ik dat het om een soort hackersinitiatief of een actiegroep ging (Stop de Neutronenbom, Red de Walvis) maar ‘TweetHetBinnenhof’ is een platform voor actievoeren 2.0. Vanuit de trein, je stoel, de auto of het bed – het spandoek kan gewoon in de kelder blijven staan en ook de megafoon kan volgend jaar op de vrijmarkt worden verkocht.
Het verkondigen van meningen en het uiten van protesten zou zich wel eens kunnen verplaatsen van Nujij.nl (waar discussies bijna standaard escaleren richting racisme) naar Twitter. Het maakt mij niet uit waar de stem des volks te horen of te lezen is, zolang ik maar de vrijheid heb mij daar aan te onttrekken als ik dat wil.
Steeds meer politici zijn aan het Twitteren; tel hierbij op dat ook Obama platgetwitterd wordt en het recept voor succes is klaar. Maxime Verhagen schijnt 20.000 followers te hebben (ik vermoed dat het hier gaat om de inwoners van de provincie Limburg). Op de site Frankwatching wordt bij de uitleg over ‘TweetHetBinnenhof’ de bedenker Kevin Levie geciteerd: “Twitter is natuurlijk in Nederland nog lang niet zo groot als in de VS. De huidige Nederlandse gebruikers zijn toch nog een beetje een (technische, intellectuele) voorhoede.” Gelukkig gebruikt Kevin Levie de aanduiding ‘een beetje’. Een beetje is meestal niet veel – en in veel situaties eigenlijk helemaal niets. Als het om verstand gaat, hebben de meeste mensen aan een beetje al genoeg. Ik ben blij dat ik niet tot die technische en intellectuele voorhoede behoor.

Death in Venice Part II

Eind juli bezocht ik Venetië. Bad timing: het was er warm en druk, maar gelukkig is er meer te zien dan de rug van de toerist die voor je loopt. Camera in de aanslag, horecafunctionarissen afwimpelend, scheel ziend van de Venetiaanse maskers. Je komt ogen en oren tekort. Gelukkig moet iedereen zijn tempo aanpassen (stapvoets, want geen autoverkeer aanwezig in het centrum).
Berlusconi is een vreemde snuiter. Kerken en kloosters kan je zonder problemen betreden. Je kunt er bovendien probleemloos ver in doordringen, zodat je tot je verrassing plotseling achter het altaar staat in plaats van er voor. Dat kan niet de bedoeling zijn, maar het is wel bevorderlijk voor een ander perspectief.
Elders is het vooral een onbekende die ogen en oren tekort komt en daarom veelvuldig voor het vogelperspectief kiest. Op veel plaatsen, waaronder de soms erg nauwe straatjes en steegjes, hangen surveillancecamera’s. Aan de verlichting kan het niet liggen. Overal hangen dezelfde klassieke Venetiaanse lantaarns.
Alleen de universiteit heeft een bordje aan het hek bevestigd: pas op, u wordt gefilmd. De meeste mensen kijken recht voor zich uit, en zullen dit bordje dus opmerken. Vrijwel niemand kijkt omhoog, waar de camera’s hangen. Voor Death in Venice – Part II hoeft er alleen nog maar gemonteerd te worden.

Gelukkig verkleinen de nauwe steegjes en het verbod voor wegverkeer de kans dat Google Streetview hier nog wat aan toe kan voegen.

De toekomst van het auteursrecht

Twee praatclubjes hebben zich gebogen over ons snel veranderen media- en informatielandschap. De volgens sommige bloggers door andere bloggers eenzijdig belichte Brinkmanclub kwam met (onder andere) een ridicuul idee om een soort internettaks op te leggen, waarmee de laatste dagen van de wegkwijnende dagbladpers gerekt zouden kunnen worden. Ieder dagblad dat dit idee serieus neemt, wil eindigen als een soort Pravda. Godzijdank riep Birgit Donker (hoofdredacteur NRC Handelsblad) direct en resoluut dat ze helemaal geen subsidie wilde. De tweede commissie noemde zichzelf liever werkgroep en heeft onder leiding van Arda Gerkens (SP) een rapport geschreven over het auteursrecht. De laatste regel van het rapport luidt: “De industrie dient vooral haar blik te richten op alternatieve verdienmodellen.” Aan deze opzienbarende uitspraak gaat geen diepgaande, brede en kritische analyse vooraf. Wel wordt Deep Packet Inspection gesuggereerd als technologisch hulpmiddel om na te gaan of er sprake is van grootschalig downloaden van auteursrechterlijk beschermd materiaal (zoals speelfilms of muziek). Terwijl in datzelfde rapport eigenlijk ook gesteld wordt dat niet de techniek, maar andere wetgeving uiteindelijk de oplossing zal moeten bieden. Misschien dat met andere wetgeving op termijn ook een eind kan worden gemaakt aan de veelheid aan collectieve beheerorganisaties (CBO’s), met VOICE als overkoepelende branchevereniging. In het werkgroeprapport krijgen zij er ook van langs. Zo is niet duidelijk waarom de operationele kosten van de verschillende CBO’s van elkaar afwijken. Ook is er – oud nieuws − te weinig transparantie als het gaat om de hoogte van ‘hangende gelden’. Gelukkig is het probleem van het business model opgelost. Oud nieuws vindt voortaan een plek in analyses en rapporten van commissies en werkgroepen.

Niet(s) aanraken a.u.b.

In november 2008 werd het wetsvoorstel behandeld waarin het opnemen van vingerafdrukken in het paspoort is vastgelegd. De wet is vorige week aangenomen: vanaf 28 juni moeten nieuwe paspoorten voortaan behalve een gezichtsscan ook vingerafdrukken bevatten. Dit is een gevolg van Europese afspraken, maar bijzonder is dat Nederland (opnieuw) verder gaat dan andere EU-lidstaten en alle vinderafdrukken tevens in een centraal bestand opslaat. Annemarie Sprokkereef, verbonden aan het Tilburg Institute for Law, Technology and Society (TILT) van de Universiteit van Tilburg liet zich in NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag kritisch uit over de nieuwe wet. Zij weerlegt haarfijn het laatste argument van veel burgers, die − wanneer naar hun mening wordt gevraagd over privacy − zeggen: ‘Ik heb niets te verbergen’. Sprokkereef legt uit dat het er niet om gaat wat u te verbergen heeft. Het gaat erom wat anderen kunnen doen met uw vingerafdrukken waardoor u verdacht wordt van iets wat u niet heeft gedaan. En verderop in het interview geeft ze aan: “Onderschat de inventiviteit van de criminaliteit niet. Dit wordt voor criminelen een heel interessante database. Dat is het paradoxale aan deze wet. We zetten de vingerafdrukken van alle Nederlanders in een bestand omdat we look-a-like-fraude willen tegengaan. Maar juist die inzet op vingerafdrukken kan leiden tot nieuwe vormen van identiteitsfraude.”

Deze paradox komt telkens terug in maatregelen die genomen worden om maatschappelijke ‘problemen’ op te lossen. De effectiviteit daarvan wordt meestal te hoog ingeschat, de risico’s te laag. Minstens even belangrijk is echter dat Sprokkereef de aandacht vestigt op andere (nieuwe) tijden, waarin andere (nieuwe) politici andere afwegingen maken over toepassingen van een eerder bedacht systeem: “Maar dan ineens is er een nieuwe minister en die zegt: met die vingerafdrukken kunnen we heel effectief de uitkeringsfraude aanpakken. En op een gegeven moment vindt iedereen het dan heel normaal dat die vingerafdrukken overal voor worden gebruikt.” Twee vragen dringen zich op: Wat heeft u eigenlijk de afgelopen vijf minuten allemaal aangeraakt? En: wat zou premier Wilders in de toekomst met alle beschikbare informatie willen doen?